Cyprian Strużyński

Na zakończenie tego skrótowego opracowania życiorysu Cypriana Strużyńskiego należałoby sprostować jeden fakt, często powtarzany w literaturze historycznej naszego regionu. Nie jest zgodne z prawdą twierdzenie zawarte w III tomie monografii "Dzieje Sandomierza 1795-1918" pod redakcją Jana M. Małeckiego zamieszczone na stronie 130, że "... Od 1876 roku urzad prezydencki (Sandomierza) pełnią Cyprian Strużyński (do 1885 roku)...". Analiza archiwaliów (źródło: "Spis dochodów i wydatków gminnych za lata 1872-1885") zgromadzonych w Archiwum Państwowym w Sandomierzu pozwala stwierdzić, że w tym okresie prezydentem Sandomierza był Józef Słomczyński. Przy okazji poniżej przedstawiamy zestawienie kadencji prezydentów naszego miasta w XIX wieku: 1811-1814 Juliusz Siemiński, 1814-1818 Alojzy Stankiewicz, 1818-1831 Teodor Plagowski, 1831-1850 Paweł Merecki, 1850-1863 Ignacy Maszewski, 1863-1871 Onufry Milczarski, 1871-1874 Julian Palm, 1875-1885 Józef Słomczyński, 1886-1907 Aleksy Siemionow.

Z drugiej jednak strony nie można wykluczyć, że Cyprian Strużyński był w w/w okresie (1876-1885) naczelnikiem powiatu sandomierskiego lub zastępcą naczelnika, a nie tylko radnym sekretarzem powiatu, którą to funkcję pełnił od 1865 roku. Może o tym świadczyć fakt, że posiadał tytuł Radcy Dworu, który to przysługiwał jedynie wysokim rangą urzędnikom rządu guberni Radomskiej (od naczelnika powiatu wzwyż). Celem wyjaśnienia tej wątpliwości należałoby przeprowadzić dodatkowe badania archiwalne.

Nie zmienia to jednak faktu, że Cyprian Strużyński był jedną z najwybitniejszych postaci Sandomierza II połowy XIX wieku. Dobitnie ilustruje to treść nekrologu zamieszczonego w "Gazecie Radomskiej" nr 77 z 12/25.09.1901 roku, a więc pięć dni po jego śmierci: "Sandomierz poniósł ciężką stratę po życiu wypełnionym znojną pracą, a jednak przedwcześnie dla rodziny i miasta, legł na spoczynek ś. p. Cyprjan Strużyński. Powszechnie znany, kochany od wielu, uznaniem darzony od wszystkich, członek licznych komitetów, umysł bystry, pracownik niestrudzony, "radca" w szlachetnem, szerokiem znaczeniu tego wyrazu - zmarły był wybitną osobistością w naszem mieście. Żadna ważniejsza sprawa nie obeszła się bez Jego współudziału; nigdy nie było Mu obcem lub obojętnem to, co tyczyło się pomyślności albo krzywdy Sandomierza. Znakomity znawca przepisów administracyjnych, używał tej wiedzy na dobro i pożytek rodzinnego miasta; bacznie strzegł jego praw, kołatał wytrwale o jego potrzeby, dbał o wzrost i upiększenie. Z inicjatywy też ś. p. Cyprjana, z pod Jego redakcji wychodziły podania do władz o kolej, szkoły, o różne ulepszenia, dobro ogółu na celu mające. Sandomierzanin z krwi i kości, gorąco kochał stary Sandomierz; przeżył wśród jego murów lat 70, służąc mu wytrwale wedle sił, zdolności i serca; związał też imię swoję z prastarą Piastów stolicą. W uznaniu zasług zmarłego, Sandomierzanie licznie zgromadzili się przy trumnie ś. p. Cyprjana - pytając jedni drugich: "Kto nam Go zastąpi"? Sandomierz pożegnał dobrego syna potężną mową dzwonów, duchowieństwo z ks. Administratorem na czele przeprowadziło uroczyście do mogiły żarliwego katolika, jednego z nielicznych członków bractwa Sodulisów, długoletniego swego doradcę prawnego. W imieniu współobywateli i mieszkańców okolicznych, ze wzruszeniem głębokiem rzucam garść ojczystej ziemi na zwłoki ś. p. Cyprjana i śle, za odchodzącą w zaświaty duszą słowa modlitwy: Wieczny odpoczynek dla pracownika zasłużonego. Cześć Jego pamięci!"

Cyprian Strużyński jest pochowany na cmentarzu katedralnym w Sandomierzu. Piękny pomnik nagrobny dłuta W. Smyczyńskiego z Kielc znajduje się po prawej stronie od bramy wejściowej. Po tej samej stronie, między bramą wejściową a pomnikiem Cypriana Strużyńskiego jest nagrobek jego matki Julii, a po lewej stronie bezpośrednio przy bramie wejściowej grobowiec jego syna Tadeusza Filipa i synowej Wandy z domu Gałeckiej. Z kolei na cmentarzu w Obrazowie pochowany jest w grobowcu rodzinnym najstarszy syn Cypriana Strużyńskiego - Marian Synezjusz wraz z rodziną.

Autor opracowania: Mirosław Tusznio
Źródło: Miesięcznik "SANDOMIERZANIN" nr 04/2003

Fotografia rodziny Strużyńskich wykonana około 1870 roku. Od lewej: synowie Marian i Tadeusz, Cyprian Strużyński, córki Jadwiga i Stefiania, Matylda Strużyńska